دو زلزله مهیب در ۳۹ ثانیه؛ یادآوری فاجعهای که ۲۰ هزار نفر را کشت/ روایت مهدی زارع از زلزلههای کمسابقه ونزوئلا
به گزارش خبرآنلاین، مهدی زارع، استاد پژوهشگاه زلزلهشناسی درباره زلزلههای روز ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ ونزوئلا توضیح میدهد: دو زمینلرزه به بزرگای ۷.۲ و ۷.۵ بعدازظهر چهارشنبه ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ (سوم تیر ۱۴۰۵) ایالت یاراکوی ونزوئلا را به شدت لرزاندند. نخستین زمینلرزه ساعت ۱۸:۰۴:۳۳ به وقت محلی با بزرگای ۷.۲ و در عمق تقریبی ۲۰ کیلومتری رخ داد. تنها ۳۹ ثانیه بعد و اندکی در شرق محل گسیختگی نخست، زمینلرزه دوم با بزرگای ۷.۵ و در عمق حدود ۱۰ کیلومتری به وقوع پیوست.
زارع توضیح میدهد که هر دو رویداد در امتداد سامانه ساختاری امتدادلغز سنسباستین ـ بوکونو در شمال غرب ونزوئلا رخ دادهاند. به گفته او، از آنجا که گسیختگی دوم که بزرگتر نیز بوده تنها ۳۹ ثانیه پس از گسیختگی اول اتفاق افتاده، تنش دینامیکی ترکیبی ناشی از دو رخداد به شکل قابل توجهی حرکت زمین را تشدید کرده است. او تأکید میکند که فاصله زمانی بسیار کوتاه میان دو زمینلرزه، عملاً امکان هرگونه واکنش اضطراری یا تخلیه را از ساکنان منطقه سلب کرده است.
زارع با اشاره به گزارشهای اولیه از خسارات این زمینلرزهها میگوید خرابیهای گستردهای در پایتخت ونزوئلا، کاراکاس، گزارش شده و چندین ساختمان بلندمرتبه و مسکونی به صورت کامل یا جزئی فرو ریختهاند. همچنین فرودگاه بینالمللی سیمون بولیوار در لاگوآرا خسارت شدیدی دیده و به ناچار تمام ترافیک هوایی آن متوقف شده است.
او میافزاید شبکههای مخابراتی، برق و خطوط گاز شهری در بخشهای وسیعی از مرکز ونزوئلا به شدت آسیب دیده یا برای جلوگیری از حوادث ثانویه از مدار خارج شدهاند. به گفته زارع، احتمال بالای تلفات انسانی در این حادثه وجود دارد و دولت ونزوئلا به ریاست دلسی رودریگز وضعیت اضطراری ملی اعلام کرده است.
دو زلزلهای که در واقع یک گسیختگی پیچیده بودند
زارع در ادامه با تشریح ویژگیهای زمینساختی این رویداد اظهار میکند که زلزلههای ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ در ایالت یاراکوی در امتداد یکی از فعالترین مرزهای تکتونیکی جهان و در محل برخورد صفحات کارائیب و آمریکای جنوبی رخ دادهاند.
او یادآور میشود که زمینلرزه نخست ساعت ۱۸:۰۴:۳۳ به وقت محلی در عمق حدود ۲۰ کیلومتری و زمینلرزه دوم ساعت ۱۸:۰۵:۱۱ به وقت محلی در عمقی کمتر از ۱۰ کیلومتر رخ داد.
زارع با مرور مهمترین زلزلههای تاریخی ونزوئلا، به زلزله مشهور «پنجشنبه مقدس» در ۲۶ مارس ۱۸۱۲ اشاره میکند؛ زمینلرزهای با بزرگای تخمینی ۷.۶ که حدود ۲۰ هزار قربانی برجای گذاشت.
به اعتقاد این استاد زلزلهشناسی، از آنجا که دو رخداد تنها چند ثانیه با یکدیگر فاصله داشتهاند، در یک منطقه شهری مشترک یعنی محدوده یاراکوی و اطراف آن رخ دادهاند و هر دو با سازوکار گسلش امتدادلغز در امتداد یک سامانه گسلی مرتبط بودهاند، میتوان آنها را نمونهای کلاسیک از «زلزله دوگانه» دانست.
زارع میگوید انتقال عظیم تنش دینامیکی از گسیختگی نخست، بلافاصله موجب فعال شدن بخش مجاور گسل و وقوع زمینلرزه دوم با تغییرشکل بیشتر شده است. به گفته او، این دو رخداد در واقع یک توالی پیچیده و واحد از گسیختگی پوسته زمین را تشکیل میدهند و نباید به عنوان دو زلزله کاملاً مستقل در نظر گرفته شوند.
از زلزله پنجشنبه مقدس تا قویترین رخداد ۱۲۵ سال اخیر
زارع با مرور مهمترین زلزلههای تاریخی ونزوئلا، به زلزله مشهور «پنجشنبه مقدس» در ۲۶ مارس ۱۸۱۲ اشاره میکند؛ زمینلرزهای با بزرگای تخمینی ۷.۶ که حدود ۲۰ هزار قربانی برجای گذاشت و از نظر تاریخی و سیاسی یکی از مهمترین حوادث تاریخ ونزوئلا به شمار میرود.
او توضیح میدهد که آن رویداد نیز شامل دو زمینلرزه عظیم و تقریباً همزمان بود که شهرهای کاراکاس، لاگوایرا، بارکیسیمتو، سنفیلیپه و مریدا را ویران کرد. این زلزله در جریان جنگ استقلال ونزوئلا رخ داد و برخی مقامهای سلطنتطلب آن را مجازات الهی برای شورش علیه تاج و تخت اسپانیا قلمداد کردند. زارع یادآور میشود که همین موضوع موجب شد سیمون بولیوار جمله مشهور خود را بیان کند: «اگر طبیعت علیه ما باشد، ما با طبیعت خواهیم جنگید و آن را مطیع خود خواهیم کرد.»
او سپس به زلزله بزرگ تاچیرا ـ کوکوتا در ۱۸ مه ۱۸۷۵ با بزرگای تخمینی ۷.۵ و حدود ۱۰ هزار کشته اشاره میکند که منطقه مرزی کلمبیا و ونزوئلا را درنوردید، شهر کوکوتا را تقریباً با خاک یکسان کرد و خسارات سنگینی به شهرهای ایالتهای تاچیرا و مریدا در رشتهکوه آند وارد آورد.
زارع همچنین زلزله سن نارسیسو در ۲۹ اکتبر ۱۹۰۰ با بزرگای تخمینی ۷.۶ و حدود ۱۰۰ کشته را از دیگر رخدادهای مهم تاریخ لرزهای ونزوئلا میداند. به گفته او، این زلزله با گسیختگی بخش ساحلی مرکزی و احتمالاً منطقه گسل سنسباستین در فراساحل، موجب تخریب گسترده در کاراکاس و ماکوتو شد، سونامی محلی ایجاد کرد و در گستره وسیعی احساس شد.
او در ادامه به زلزله کاراکاس در ۲۹ ژوئیه ۱۹۶۷ با بزرگای ۶.۶ اشاره میکند که حدود ۳۰۰ کشته و بیش از ۱۵۰۰ زخمی برجای گذاشت. به گفته زارع، این رویداد نقطه عطفی در مهندسی زلزله آمریکای جنوبی محسوب میشود، زیرا فروپاشی چندین ساختمان بلندمرتبه مدرن در حومه کاراکاس را در پی داشت و مطالعات پس از آن نقش خاکهای نرم آبرفتی در تشدید لرزش زمین را آشکار کرد. او یادآور میشود که این زلزله در نهایت به تأسیس بنیاد تحقیقات زلزلهشناسی ونزوئلا (FUNVISIS) و بازنگری در آییننامههای ساختمانی این کشور منجر شد.
زارع همچنین زلزله کاریاکو در ۹ ژوئیه ۱۹۹۷ با بزرگای ۶.۹ و ۸۱ کشته را از دیگر رخدادهای مهم لرزهای ونزوئلا معرفی میکند؛ زلزلهای که با گسیختگی بخش کمعمق گسل الپیلار، روانگرایی گسترده و فروپاشی چندین سازه بتنآرمه از جمله یک مدرسه همراه بود.
او در پایان تأکید میکند که زلزله دوگانه یاراکوی در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ با بزرگاهای ۷.۲ و ۷.۵ که تنها با فاصله ۳۹ ثانیه در نزدیکی سنفیلیپه و یوماره و در امتداد مرز صفحات تکتونیکی رخ داده است، قویترین رویداد ثبتشده ابزاری در بیش از ۱۲۵ سال گذشته در شمال ونزوئلا به شمار میرود و از منظر علمی و تاریخی، یادآور زلزلههای دوگانه و ویرانگر «پنجشنبه مقدس» در سال ۱۸۱۲ است.
۴۷۴۷
